Διδασκαλία μαθήματος θρησκευτικών
Πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Ο δάσκαλος της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης καλείται να διδάξει και το μάθημα θρησκευτικών. Δεν προβλέπεται διαδικασία απαλλαγής του δασκάλου που δεν επιθυμεί να διδάξει το μάθημα.
Υπάρχει πρόταση της Ένωσης Θεολόγων για ανάθεση του μαθήματος σε θεολόγους, όπως ήδη συμβαίνει με άλλα μαθήματα (μουσική, φυσική αγωγή, ξένες γλώσσες). Όμως, προς το παρόν, δεν έχει θεσμοθετηθεί ή ανακοινωθεί κάτι τέτοιο.
Όσον αφορά στον χαρακτήρα του μαθήματος:
Το μάθημα είναι ομολογιακό του ορθοδοξου δόγματος, με απόφαση του ΣτΕ. Αυτό δίνει τη δυνατότητα σε γονείς ή στη διεύθυνση του σχολείου να προβούν σε καταγγελίες αν διαπιστώσουν ότι ο δάσκαλος ξεφεύγει πολύ από την προβλεπόμενη διδακτέα ύλη. Ταυτόχρονα, η κατηχητική φύση του μαθήματος αποθαρρρύνει την διαλλεκτική και την κριτική σκέψη, ενώ ευνοεί φαινόμενα μισαλλοδοξίας και διακρίσεων μέσα στην τάξη, τα οποία δεν συνάδουν με τους δηλωμένους σκοπούς της εκπαίδευσης. Ο εκπαιδευτικός καλείται να διατηρήσει λεπτές ισορροπίες. Ορισμένες φορές, μάλιστα, να διδάξει αντιδιαμετρικά αντίθετες αξίες (πίστη – λογική, ανεκτικότητα – μισαλλοδοξία κ.ο.κ.). Αυτό δεν περνά απαρατήρητο από τους μαθητές. Χρειάζεται πραγματική μαεστρία για να καταφέρει να καλύψει τυπικά την ύλη, ασκώντας παράλληλα μια θετική επίδραση στα αναπτυσσόμενα μυαλά των μαθητών.
Συμμετοχή στην προσευχή
Πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Στο Προεδρικό Διάταγμα 79/2017 (ΦΕΚ 109/Α/1-8-2017), προβλέπεται υποχρεωτική συμμετοχή των εκπαιδευτικών στην πρωινή προσευχή, χωρίς κάποια εξαίρεση.
Νηπιαγωγεία και παιδικοί σταθμοί:
18.Α.1 Πριν από την έναρξη των μαθημάτων πραγματοποιείται κοινή προσευχή των νηπίων-προνηπίων και του διδακτικού προσωπικού.Η συμμετοχή των μαθητών άλλου δόγματος στην κοινή προσευχή δεν είναι υποχρεωτική.
Δημοτικά:
18.Β.1 Πριν από την έναρξη των μαθημάτων πραγματοποιείται κοινή προσευχή των μαθητών και του διδακτικού προσωπικού στο προαύλιο του σχολείου με ευθύνη των εκπαιδευτικών που εφημερεύουν. Η συμμετοχή των μαθητών άλλου δόγματος στην κοινή προσευχή δεν είναι υποχρεωτική.
Η πιο πρόσφατη απόφαση 942/2020 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας επιβεβαίωσε ότι η σχολική προσευχή τελείται υποχρεωτικά.
Δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Δεν υπάρχει συγκεκριμένος νόμος που να προβλέπει την υποχρεωτικότητα της προσευχής στη Δευτεροβάθμια εκπαίδευση ούτε και την υποχρεωτική συμμετοχή των εκπαιδευτικών σε αυτήν.
Όμως, η υποχρεωτικότητα των παραπάνω τεκμαίρεται εμμέσως από τα εξής:
- Η πλέον πρόσφατη Υπουργική Απόφαση 106646/ΓΔ4 της 2/9/2022 ορίζει διαδικασία απαλλαγής από προσευχή και εκκλησιασμό.
- Το Συμβούλιο της Επικρατείας έχει επανειλημμένα αποφανθεί ότι η προσευχή αποτελεί μέρος της αποστολής του σχολείου. Χαρακτηριστικά, στην 942/2020, σημείο 14 αναφέρει: “ως ανάπτυξη δε της «θρησκευτικής» συνείδησης νοείται […] η ανάπτυξη ορθόδοξης χριστιανικής συνείδησης (βλ. ΣτΕ 660, 926/2018 Ολομ., 2176/1998 7μ., 3356/1995)” και ότι ένα μέσον “με το οποίο υπηρετείται ο ανωτέρω συνταγματικός σκοπός” είναι η προσευχή.
Συνεπώς, υπάρχει περιθώριο νομικής αμφισβήτησης της υποχρεωτικότητας των παραπάνω, όμως με μικρές πιθανότητες επιτυχίας.
Συμμετοχή σε εκκλησιασμό και θρησκευτικές εκδηλώσεις εκτός σχολείου
Εκκλησιασμός ή εκδηλώσεις μπορεί να πραγματοποιείται με την ευκαιρία θρησκευτικών εορτών, (Χριστούγεννα, Πάσχα, Αγίου Πνεύματος, Τριών Ιεραρχών), τοπικών εορτών, αλλά και εθνικών επετείων.
Πρωτοβάθμια εκπαίδευση
Στο Προεδρικό Διάταγμα 79/2017 (ΦΕΚ 109/Α/1-8-2017), άρθρο 3, παρ. 3 και 4, αναφέρεται για τα Νηπιαγωγεία και Δημοτικά:
- Επ’ ευκαιρία των εορτών του παρόντος άρθρου δύναται να πραγματοποιείται εκκλησιασμός κατά την κρίση του Συλλόγου Διδασκόντων και εφόσον οι συνθήκες το επιτρέπουν.
- Τα δημοτικά σχολεία λαμβάνουν μέρος στις παρελάσεις και στο γενικό εορτασμό των εθνικών και τοπικών εορτών, σύμφωνα με το πρόγραμμα του οικείου Δήμου. Οι υπεύθυνοι εκπαιδευτικοί- συνοδοί των μαθητών για τις ανωτέρω εκδηλώσεις ορίζονται με απόφαση του Συλλόγου Διδασκόντων. Οι εκπαιδευτικοί που διδάσκουν σε δύο (2) ή περισσότερα σχολεία συμμετέχουν στις εκδηλώσεις του σχολείου στο οποίο διδάσκουν τις περισσότερες ώρες. Τα νηπιαγωγεία δύνανται να παίρνουν μέρος στο γενικό εορτασμό των εθνικών και τοπικών εορτών, σύμφωνα με το πρόγραμμα του οικείου Δήμου.
Συνεπώς:
- Ο εκκλησιασμός πραγματοποιείται αν το αποφασίσει ο Σύλλογος Διδασκόντων. Προτρέπουμε τους εκπαιδευτικούς να εκφράζουν την αντίθεσή τους στις σχετικές συνεδριάσεις.
- Αντίθετα, η συμμετοχή του σχολείου σε εθνικές και τοπικές εορταστικές εκδηλώσεις είναι υποχρεωτική για τα Δημοτικά και προαιρετική για τα Νηπιαγωγεία.
- Σε κάθε εκκλησιασμό ή γιορτή εκτός σχολείου, τους μαθητές συνοδεύουν εκπαιδευτικοί που ορίστηκαν από τον Σύλλογο Διδασκόντων και όχι υποχρεωτικά όλοι οι εκπαιδευτικοί. Δεν προβλέπεται κάποια διαδικασία εξαίρεσης για λόγους συνείδησης, όμως προτρέπουμε τους εκπαιδευτικούς να κάνουν αιτήματα εξαίρεσης, ώστε να ασκηθεί πίεση στο ΥΠΑΙΘ να δημιουργήσει τέτοια.
- Οι εκπαιδευτικοί δεν υποχρεούνται να συμμετάσχουν ενεργά στον εκκλησιασμό, αλλά να είναι παρόντες στον χώρο και στην διαδρομή σχολείο-ναός-σχολείο.
Δευτεροβάθμια εκπαίδευση
Ελλείψει σχετικών διατάξεων, εφαρμόζονται κατ’ αναλογία όσα ισχύουν και για την πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Παρ’ όλ’ αυτά, δεν υπάρχει νομικό προηγούμενο εν γνώσει μας.
Συμμετοχή σε θρησκευτικές εκδηλώσεις στο σχολείο
Η συμμετοχή σε θρησκευτικές εκδηλώσεις εντός του σχολείο δεν ρυθμίζεται τόσο λεπτομερώς όσο στις εκτός σχολείου. Σε κάθε περίπτωση ισχύουν τα εξής:
- Οι εκπαιδευτικοί χρειάζεται να είναι παρόντες στις εκδηλώσεις του σχολείο και θρησκευτικές εκδηλώσεις δεν διαφέρουν σε αυτό.
- Τόσο κατά την οργάνωση όσο και κατά την τέλεση των εκδηλώσεων, ο ρόλος κάθε εκπαιδευτικού προκύπτει κατόπιν συνεννόσης με τους υπόλοιπους εκπαιδευτικούς, ώστε να επιτυγχάνεται η ασφαλής και εύρυθμη λειτουργία του σχολείου.
- Παρότι απαιτείαται η παρουσία τους, δεν υποχρεούνται να συμμετάσχουν ενεργά σε θρησκευτικές πρακτικές (όπως ομαδικές προσευχές).
- Δεν προβλέπεται κάποια διαδικασία εξαίρεσης για λόγους συνείδησης, όμως προτρέπουμε τους εκπαιδευτικούς να κάνουν αιτήματα εξαίρεσης, ώστε να ασκηθεί πίεση στο ΥΠΑΙΘ να δημιουργήσει τέτοια.
