Πολιτική κηδεία, ταφή και αποτέφρωση

Πολιτική κηδεία είναι η τελετή που προηγείται της ταφής ή της αποτέφρωσης και δεν περιλαμβάνει ιεροπραξίες από εκπροσώπους κάποιας θρησκείας. Γίνεται συνήθως στην ύπαιθρο ή σε μία αίθουσα τελετών, και μπορεί να περιλαμβάνει αποχαιρετιστήριους λόγους. Στα διαδικαστικά, στην Ελλάδα δεν διαφέρει από τη θρησκευτική κηδεία. Ο τρόπος για να εξασφαλιστεί η πολιτική και όχι θρησκευτική κηδεία είναι η έγκαιρη ενημέρωση των συγγενών, καθώς και η σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης σύμφωνα με το άρθρο 15 του πρόσφατου νόμου 4368/2016 (Α’ 21) που τροποποιεί τον 344/1976 (Α’143) και ορίζει:

Μετά το άρθρο 35 του ν. 344/1976 (Α’143) προστίθεται άρθρο 35Α ως εξής:
«Άρθρο 35Α Επιλογή τόπου ενταφιασμού προσώπου
1. Η επιλογή του τόπου ενταφιασμού είναι δικαίωμα του προσώπου.
2. Κάθε φυσικό πρόσωπο, εφόσον το επιθυμεί, μπορεί ελεύθερα με ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωσή του ενώπιον συμβολαιογράφου να ορίσει τον τύπο της τελετής της κηδείας του και τον τόπο ενταφιασμού του. Με τη δήλωσή του αυτή ορίζονται τα πρόσωπα, συγγενικά ή μη που θα εκτελέσουν την επιθυμία του, τα οποία με σχετική δήλωσή τους στο ίδιο συμβολαιογραφικό έντυπο αποδέχονται τη δήλωση του προσώπου και αναλαμβάνουν την υποχρέωση να την εκτελέσουν.
3. Εφόσον τηρηθεί ο κατά τα ανωτέρω τύπος και η διατυπωθείσα επιθυμία του θανόντος δεν αντίκειται σε κανόνες δημόσιας τάξης, υγιεινής ή στα χρηστά ήθη, τα αρμόδια όργανα ή οι υπηρεσίες, που επιμελούνται της ταφής του νεκρού οφείλουν να συμμορφώνονται στη διατυπωθείσα επιθυμία του θανόντος χωρίς οποιαδήποτε άλλη προϋπόθεση ή διαδικασία, ακόμη και αν εναντιωθούν συγγενείς οποιουδήποτε βαθμού.»

Σημειώνεται πως η σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης είναι μια απλή, γρήγορη και ελάχιστα δαπανηρή διαδικασία (≈€60). Ακολουθεί υπόδειγμα που εστιάζει στον τύπο της τελετής κήδευσης μόνο, γενικά είναι καλό να υπάρχει προσοχή κατά την σύνταξη της πράξης ώστε να αποτυπώνεται χωρίς ασάφειες η βούληση του/της ενδιαφερομένου/ης.

Εμφάνιση



Μετά την κηδεία υπάρχουν δύο επιλογές, η ταφή και η αποτέφρωση. Η ταφή γίνεται στα νεκροταφεία που σύμφωνα με τη νομοθεσία ανήκουν στους δήμους. Η αποτέφρωση αυτή τη στιγμή γίνεται στο εξωτερικό, καθώς ενώ υπάρχει η νομοθεσία δεν έχουν κατασκευαστεί αποτεφρωτήρια κυρίως λόγω αντιδράσεων από θρησκευτικούς παράγοντες. Η μοναδική για πρακτικούς λόγους επιλογή των κατοίκων της Ελλάδας που θέλουν να αποτεφρωθεί η σορός τους είναι η Βουλγαρία, και τη διαδικασία αναλαμβάνουν εξ ολοκλήρου τα γραφεία τελετών.
Για την εξασφάλιση της πολιτικής μεταχείρισης της σορού του αποθανόντος, ο πρόσφατος νόμος 4277/2014 ορίζει τα εξής:

Άρθρο 48

To άρθρο 35 του v. 3448/2006 (Α ́ 57) αντικαθίσταται ως ακολούθως:
«1. Η αποτέφρωση νεκρών πραγματοποιείται υποχρεωτικά στα Κέντρα Αποτέφρωσης Νεκρών (ΚΑΝ). Η εγκατάσταση και λειτουργία ΚΑΝ επιτρέπεται σε Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (ΟΤΑ) πρώτου βαθμού σε εκτάσεις ιδιοκτησίας τους, εντός ή εκτός των διοικητικών τους ορίων, ή σε νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου των ΟΤΑ, μετά από λήψη των αδειών της παρ. 3 του άρθρου 19 του ν. 3982/2011. Οι άδειες χορηγούνται, από την Περιφέρεια εντός των διοικητικών ορίων της οποίας πρόκειται να εγκατασταθεί το ΚΑΝ και με τους όρους και τη διαδικασία των διατάξεων των άρθρων 17−40 του ν. 3982/2011.
Για την εφαρμογή των τελευταίων αυτών διατάξεων, τα ΚΑΝ κατατάσσονται στην κατηγορία των μηχανολογικών «εγκαταστάσεων παροχής υπηρεσιών» χαμηλής όχλησης της παρ. 3 του άρθρου 17 του ν. 3982/2011. Σε περίπτωση εγκατάστασης ΚΑΝ από ΟΤΑ σε χώρο ιδιοκτησίας του, ο οποίος βρίσκεται εντός των ορίων άλλου ΟΤΑ, για την αδειοδότηση απαιτείται η λήψη γνώμης από τον τελευταίο. Οι διατάξεις της παρούσας κατισχύουν κάθε άλλης διάταξης ή απαγόρευσης.
2. Η χωροθέτηση των Κέντρων Αποτέφρωσης Νεκρών επιτρέπεται σε περιοχές που έχουν καθοριστεί οι χρήσεις γης των άρθρων 5, 6, 7 και 10 του π.δ. 23.2/6.3.1987 (Δ ́ 166) και των άρθρων 20, 22, 23, 24, 25, 26, 27, 28, 29 και 31 του ν. 4269/2014 (Α ́ 142). Στις εκτός σχεδίου περιοχές, στις οποίες δεν έχουν καθορισθεί χρήσεις γης, έχουν εφαρμογή οι διατάξεις του άρθρου 4 του π.δ. 24/31.5.1985 (Δ ́ 270) και του π.δ. της 31.3/6.4.1987 (Δ ́ 303), καθώς και η διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 6 του ν. 3325/2005 (Α ́68).
3. Τα δικαιώματα και τέλη αποτέφρωσης και η εν γένει χρήση και λειτουργία εκάστου ΚΑΝ ρυθμίζονται με τον Κανονισμό ΚΑΝ, ο οποίος εγκρίνεται με απόφαση του αρμόδιου προς τούτο οργάνου του νομικού προσώπου που κατέχει την κατά την παράγραφο 1 του παρόντος άρθρου άδεια λειτουργίας.
4. Με τη διαδικασία της παραγράφου 1 του παρόντος άρθρου είναι δυνατή η εγκατάσταση και λειτουργία μονάδων αποτέφρωσης οστών νεκρών από ΟΤΑ πρώτου βαθμού ή από τα νομικά πρόσωπά τους, εντός των νομίμως λειτουργούντων από αυτούς κοιμητηρίων.

Άρθρο 49

1. Για την αποτέφρωση νεκρών συντάσσεται ληξιαρχική πράξη εντός εξήντα ωρών από το θάνατο και αφού προηγουμένως προσκομισθούν, πέραν των απαιτουμένων κατά το άρθρο 32 του ν. 344/1976 «Περί Ληξιαρχικών Πράξεων» (Α ́ 143) δικαιολογητικών και τα εξής:
(α) Έγγραφη δήλωση ή σημείωμα του θανόντος ότι επιθυμούσε την αποτέφρωση της σωρού του. Αν ο θανών δεν κατέλιπε τέτοια δήλωση ή σημείωμα, έγγραφη δήλωση του/της συζύγου αυτού ή του/της εν ζωή συντρόφου του θανόντος με τον/την οποίο/α ο τελευταίος είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης κατά τα προβλεπόμενα από το άρθρο 1 του ν. 3719/2008 «Μεταρρυθμίσεις για την οικογένεια, το παιδί και άλλες διατάξεις» (Α ́ 240) ή, τέλος, των συγγενών πρώτου ή δευτέρου βαθμού του θανόντος, με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής τους.
(β) Έγγραφη πιστοποίηση ιατροδικαστή που βεβαιώνει ότι η αιτία θανάτου δεν χρήζει περαιτέρω ιατροδικαστικής διερευνήσεως και ότι αφαιρέθηκαν από το σώμα του νεκρού τα τυχόν ακατάλληλα για αποτέφρωση ιατροτεχνικά μέρη. Το γνήσιο της υπογραφής του ιατροδικαστή πιστοποιείται είτε από αρμόδια δημόσια αρχή της κατοικίας ή του τόπου ασκήσεως του επαγγέλματός του είτε από τον ιατρικό σύλλογο του οποίου αυτός είναι μέλος.
2. Στη ληξιαρχική πράξη της προηγουμένης παραγράφου σημειώνεται από τον ληξίαρχο και ο τόπος αποτέφρωσης και ο τρόπος διάθεσης της τέφρας. Κατά τα λοιπά έχουν εφαρμογή οι διατάξεις των άρθρων 32, 33, 34, 36, 38 και 39 του ν. 344/1976.
3. Για την αποτέφρωση οστών νεκρών απαιτείται άδεια η οποία χορηγείται από τον δήμαρχο ή, στην περίπτωση κοιμητηρίου που βρίσκεται στην εδαφική περιφέρεια δημοτικής ή τοπικής κοινότητας, από τον πρόεδρο της δημοτικής ή τοπικής ενότητας ή τον εκπρόσωπο της τοπικής κοινότητας κατά περίπτωση, σύμφωνα με το εδάφιο στ’ του άρθρου 82 του ν. 3852/2010 «Νέα αρχιτεκτονική της Αυτοδιοίκησης και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης» Η κατά τα ανωτέρω άδεια χορηγείται μετά από έγγραφη συναίνεση των αναφερομένων στο εδάφιο α ́ της παραγράφου 1 του παρόντος προσώπων.

To καταργημένο πλέον άρθρο 35 του v. 3448/2006 (Α ́ 57),  όριζε τα εξής:

1. Επιτρέπεται η αποτέφρωση νεκρών, ημεδαπών ή αλλοδαπών, των οποίων οι θρησκευτικές πεποιθήσεις επέτρεπαν τη μετά θάνατον αποτέφρωση.

2. Προϋπόθεση για την αποτέφρωση είναι η προηγούμενη ρητή, χωρίς όρο ή αίρεση, δήλωση του θανόντος για τη σχετική επιθυμία του ή η αντίστοιχη δήλωση των συγγενών του, εξ αίματος ή εξ αγχιστείας, έως και τον τέταρτο βαθμό, κατά σειρά τάξεως. Σε περίπτωση διαφωνίας μεταξύ των συγγενών που βρίσκονται στην ίδια τάξη, η σχετική απόφαση λαμβάνεται από τον Εισαγγελέα, στην περιφέρεια του οποίου φυλάσσεται ο νεκρός. Προκειμένου για ανήλικα τέκνα, η δήλωση γίνεται και από τους δύο γονείς ή από εκείνον που ασκεί τη γονική μέριμνα κατά τα άρθρα 1510 επ. του Αστικού Κώδικα.

Ο νόμος ορίζει ρητά ότι για να γίνει αποτέφρωση, πρέπει να υπάρχει έγγραφη δήλωση του νεκρού, ή αν δεν υπάρχει, έγγραφη επιθυμία της/του συζύγου/συντρόφου, ή αν δεν υπάρχει ούτε αυτή, έγγραφη επιθυμία των συγγενών κατά βαθμό συγγένειας με βεβαίωση του γνησίου της υπογραφής.